Manshuq авторы Адия Ахмер қазақ феминизмінің тарихына өзінің шағын зерттеуін жүргізіп, жаңа материалмен бөлісті.
Адия Ахмер
1 шiлде 2023
Мен феминистпін. Мен патриархалдық қоғамның, сексуалдық зорлық-зомбылықтың, харассменттің принциптеріне қарсымын. Мен гендерлік теңдік, әйелдер құқығы, саясаттағы әйелдер, және үй еңбегін тең бөлу үшін күресемін. Маған өзімді феминизмнің белгілі бір бағытына жатқызу қиын, бірақ мен әйелдер тәжірибесінің айырмашылығы туралы айтатын интерсекционалды феминизм идеяларын қолдаймын. Мысалы, мигрант әйелдердің өмірлік тәжірибесі "ақ" феминистерден ерекшеленеді және мұны есте ұстаған жөн. Мен әрқашан өзімді ХХ ғасырдың басында батыста сайлау құқығы үшін күрескен суфрагеттермен байланыстырамын. Алайда мен осы уақытқа дейінгі қазақ феминизмінің қандай болғаны туралы сирек ойландым. Бұл да интерсекционалды феминизмге жатады.
Дәстүрлі патриархалдық қоғамда, бұрын әйелдер құқықтары үшін күресу тәжірибесі қандай болды?
"Қазақ әйеліне анықтама бергенде, олар әрқашан "ошақтың сақтаушысы" деп айтады. Менің ойымша, бұл жеткіліксіз",-деді бірде әдіскер-оқытушы, филолог Төлеу Аймағанбетова "Культурный контекст" бағдарламасында. Мен толығымен келісемін! Біреу "ошақтың қамқоршысы" бейнесі патриархаттың өнімі деп айтады, демек, “жою мәдениеті” бойынша одан бас тарту керек. Жоқ, оны қабылдау керек. Оның дауысы баланың бесік жыры мен бала тууға байланысты дәстүрлерде. Бұл бейне біздің мәдениетіміздің үлкен бөлігі. Алайда, бұл ғана қазақ әйелін анықтап қана қоймайды.
Қазақ әйелі-дана билеуші.
Тарих сабақтарынан біз бәріміз білетін жауынгер және сақ-массагет патшайымы Томириспен таныспыз. Парсы патшасы Кирді жеңгеннен кейін ол өз халқының бостандығын сақтап қалды. Ал сіз қазақ тарихындағы басқа билеушілердің есімдерін атай аласыз ба? Біздің herstory – де – феминистік призма арқылы қарастырылатын тарих осылай аталады-Бопай Ханым Қазақ хандығындағы алғашқы саясаткер әйел деп танылады. Кіші жүздің ханы, Әбілқайырдың әйелі және тең билеушісі бола отырып, ол мемлекеттік шешімдер қабылдауға қатысып, құрылтайда ақсақалдар алдында сөз сөйлеп және кейде ханмен дауласқан. Айғаным Сарғалдаққызы Шоқан Уәлихановтың әжесі ретінде танымал. Ол күйеуі Уәли хан қайтыс болғаннан кейін хан болып сайланды және сыртқы істер министрлігімен және Санкт-Петербургтегі Сібір комитетімен келіссөздер жүргізді. Айғаным алты тілді, оның ішінде француз тілін білген. Біздің тарихымызда саясаткер әйелдер болған жоқ деп қателесетіндердің барлығына жауап ретінде: "Қазақ әйелдері әрқашан саясаттағы маңызды қайраткерлер болған!»
