Қазіргі таңда ашық ақпараттың көптігі сонша, адамдар кез келген сұраққа оңай жауап табатындай көрінеді. Мысалы, жасөспірімдердің жыныстық саулығы сияқты көптің назарын аударатын әрі нәзік тақырыпқа келгенде, ақпараттың көп және қолжетімді болуына қарамастан, әлі күнге дейін ерте жастағы жүктілік, түсік және жыныстық жолмен жұғатын аурулар бойынша қорқынышты статистикаға куә болып жүрміз. Мұның себебі неде? Осы сұраққа жауап табу мақсатында біз шағын зерттеу жүргізуді ұйғардық.
Яна Каримова
14 қаңтар 2025
Зерттеуге дайындық барысында біз жасөспірімдер арасында әлеуметтік сауалнама жүргізіп, респонденттердің сапалы жауаптарын негізге алуды жөн көрдік. Сауалнамаға қатысушылар саны қоғамдағы жалпы тенденцияларды түсіну үшін жеткілікті болды, бірақ біз жасөспірімдердің пікірі мен ұстанымына, жыныстық саулық пен репродуктивтік құқықтарға қатысты ойына баса назар аудардық. Сауалнама бөлімін толтырған соң, біз қатысушылардан ашық сұрақтарға жауап беруді сұрадық.
Алғашқы сұрақ мынадай болды: «Сіз жыныстық және репродуктивтік саулық туралы неше жаста білдіңіз?»
Сауалнамаға қатысушылардың үштен бір бөлігі «10-нан 13-ке дейінгі» жас аралығын көрсетті. Алайда олардың көпшілігі бұл сұраққа жауап беру кезінде «16 және одан жоғары жас» нұсқасын таңдағаны қазіргі қазақстандық қоғамда бұл тақырыпта сөйлесу әлі де қалыпты емес екенін және ұятты саналатынын айқындайды. Жасөспірімдер жыныстық және репродуктивтік саулық туралы ақпаратты физиологиялық дамуына қатысты жыныстық қатынас тақырыбына қызығушылық таныта бастаған жасында ғана біле бастайды.
Ал психологтар мен сексологтар балаларға ерлер мен әйелдердің физиологиясы туралы ерте жастан айтып, маңызды нәрселерді түсіндіруді ұсынады. Мысалы, балаға ешкім оның рұқсатынсыз денесіне қол тигізуге құқығы жоқ екенін айту қажет. Алайда қазақстандық балалар бұл маңызды ақпаратты жиі жасөспірім шағында ғана біледі. Бұған мысал ретінде бір респонденттің жауабын келтірсек болады. Ол нақты жасын көрсетудің орнына «Шынымды айтсам, жасымды нақты айта алмаймын. Менімен ешқашан әңгіме жүргізбеген, бәрін аздап әр жерден білдім» деп жазған.
