19 тамыз 2020
Қоғамдағы ұл мен қыздың тәрбиесі қандай? Ол кейінгі өмірге қалай әсер етеді? Мәселен, кәдімгі қарапайым қазақ отбасын алайық. Кішкентай қыздар ес білгелі өздеріне қойылатын талаптардан көз ашпайды: етегіңді жап, киіміңді таза ұста, сабағыңды жақсы оқы, анаңа көмектесіп үй жина, ыдыс жу, тамақ істе… тізімді шексіз жалғастыра беруге болады. Біз мектеп кезінен жоғары стандартқа сай болуға тырысамыз, себебі нашар оқитын қыз болу ұят, үсті-басы кір-қожалақ, шашы таралмаған қыз болу орынсыз, үйде анаңа көмектесудің орнына барып ойын ойнау дұрыс емес. Мектепті жақсы бітірген қыздар жоғарғы оқу орнында да белсенді. Кейін білімін тереңдетіп, оқуды жалғастырады, не жұмыс істеп ақша табады да ата-анасына көмектеседі. Әрине, бәрі бірдей емес, мен тек орташа есеппен жасалған портретті суреттеп отырмын.
Ал ұлдарда қалай? Сабақ оқымаса да, үйге алқам-салқам келсе де, бос уақытын компьютер ойнап өткізсе де, мусор шелегін он айтқызып бір шығаруға жараса да кешірімді. «Ол ұл ғой!» Бір жағынан еркіндік беріп, екінші жағынан әрекетін табиғатымен ақтап аламыз. Үйде әпке-бауыр, аға-сіңлі қалғанда да ыдыс жуып, үй жинау кімге бұйырады? Айтпаса да түсінікті.
Оның үстіне баланың «ұяда көріп, ұшқанда ілетін» үлкендердің үлгісі қандай? Әдетте әке жұмыстан шаршап келеді, тамақ ішеді, қалған уақытта теледидар көріп диванда жатады. Ана да көп жағдайда жұмыста, үйге кіре сала тікелей асүйге өтеді, демалыста шаң қағып үй жинау, кір жуу – көпфункциялы адам. Оның үстіне баланың қай сыныпта оқитыны, кіммен дос, кіммен қас екендігі, жақсы көретін мұғалімі, қиналатын сабағы – ақпараттың барлығы ананың миына тоқылған. Демек, әкемен не физикалық, не эмоционалды байланыс жоқ. Ұл да, қыз да кейін тура осы сүрлеумен жүріп, әрекеттерді қайталауға бейім тұрады. Отағасының еңбегін жоққа шығарғым келмейді. Шахтер, монтер, қаржыгер, мұғалім, кәсіпкер, бақташы – кім болса да, күні бойы еңбек етіп шаршап келетіні түсінікті. Үй шаруасына араласпайды, әрі балаларымен әңгімелесуге де зауқы жоқ. Дәл сондай қауырт қызметте жүрген әйел туралы не дейміз онда?
